In het programma zijn 2x2 workshops opgenomen. Een gelimiteerde groep kan hierin actief aan de slag met casuistiek.

Datum	13 november 2008
Tijd	10.30 - 12.00 uur
Soort	Workshop
Zaal	4B/5
Voorzitter	dhr. prof. dr. H. Jochemsen
In de workshop ethische dilemma’s zal aan de hand van casuïstiek ingegaan worden op ethische vragen die spelen in de laatste fase. Er zijn zowel casussen uit de dagelijkse praktijk als rond einde-leven-beslissingen. Er zal onder deskundige begeleiding in groepjes gewerkt worden. De nadruk zal liggen op vragen als ‘wat is hier het ethische dilemma en vanuit welke ethische perspectieven kun je dit probleem benaderen, etc’. De verantwoordelijkheid voor leiding en invulling ligt bij de agora ethiek en spirituele zorg. Workshopleiders: dhr. dr. C. Leget dhr. prof. dr. H. Jochemsen
Terug naar overzicht programma

Datum	13 november 2008
Tijd	13.30 - 15.30 uur
Soort	Workshop
Zaal	4B/5
Voorzitter	dhr. drs. P. Falke
De workshop consultatie wordt gehouden aan de hand van een casus die betrekking heeft op palliatieve sedatie. In Den Haag is het zo, dat bij een verzoek om sedatie deze vraag altijd via de helpdesk palliatieve zorg loopt. Er is dus altijd een arts consulent bij betrokken. De consulenten merken hoe moeilijk het kan zijn met de aanvragen voor sedaties en zij vragen zich af, hoe collegae, die minder ervaren zijn, daarmee omgaan. Hoe goed blijven zij op de hoogte van de indicaties en de voorwaarden. Op interactieve wijze vindt scholing over dit onderwerp plaats aan de hand van een casus waarin de patiënt een euthansiewens heeft en de huisarts bij voorkeur geen euthanasie wil uitvoeren. Consultgever en consultvrager krijgen instructies op papier. De consultvraag zal op twee verschillende manieren benaderd worden en duidelijk zal worden welke manier het beste is. De consultgever mag hulp vragen uit de groep. De leerelementen van de workshop zijn:  Welke consultatietechniek hanteer je ?  Welk effect hebben de verschillende manieren van consultatie op het verloop van een consult?  Is je eigen kennis voldoende om de scheidslijn palliatieve sedatie en euthanasie te bewaken?
Terug naar overzicht programma

Datum	13 november 2008
Tijd	16.00 - 17.30 uur
Soort	Workshop
Zaal	4/5B
Voorzitter	mw. drs. A.G. Koppejan - Rensenbrink
De consultatiefunctie in de IKMN regio, tien jaar later De consultatiefunctie is de afgelopen jaren gemeengoed geworden binnen de palliatieve zorg in Nederland. Inmiddels kunnen zorgverleners in alle regio`s van de Integrale Kankercentra van deze functie gebruik maken bij vragen en problemen rond patiënten in de palliatieve fase. Achterliggende jaren hebben geleerd dat kennis van richtlijnen, consultatievaardigheden en een methodische benadering van patiëntproblematiek de basis vormen voor succesvolle consultatie. Tien jaar praktijkervaring hebben in het Palliatieteam Midden Nederland (PTMN) geleid tot een duidelijk format voor de consultatiefunctie. Het palliatief redeneren staat hierin centraal. In palliatief redeneren wordt de methode van klinisch redeneren gecombineerd met de pricipiële uitgangspunten van palliatieve zorg: systematisch, individueel, multidimensioneel en doelgericht anticiperen en reageren op kritische beslismomenten in de vaak moeilijk voorspelbare palliatieve fase waarbij niet zelden ook het tijdsperspectief beperkt is. De ervaring binnen het PTMN leert dat het verlenen van consulten volgens het palliatief redeneren de gedachtengang van de consulent en de consultvrager scherpt en de kern van de patiëntproblematiek in zijn specifieke context voor het voetlicht brengt. Belangrijke aspecten van palliatieve zorg zoals de wens van de patiënt, de levensverwachting, mogelijkheden en grenzen van (be)handelen in de context gaan deel uitmaken van de besluitvorming. Het palliatief redeneren is toepasbaar bij consultvragen over fysieke symptomen, maar ook bij andere problematiek. Nabespreking van casuïstiek in teamverband heeft een absolute meerwaarde bij het aanleren en structureel toepassen van palliatief redeneren. In de workshop willen we ingaan op de praktische toepassing van palliatief redeneren in de consultatie. Leden van het Palliatieteam Midden Nederland zullen deze workshop verzorgen: dhr. dr. A. de Graeff, internist oncoloog (UMC Utrecht) mw. G. Hesselmann, verpleegkundig sprecialist palliatieve zorg (UMC Utrecht) mw. R. Dorrestein MANP, verpleegkundig specialist palliatieve zorg (Meander Medisch Centrum Amersfoort)
Terug naar overzicht programma

Datum	14 november 2008
Tijd	10.30 - 12.00 uur
Soort	Workshop
Zaal	4B/5
Voorzitter	dhr. prof. dr. H. Jochemsen
In deze workshop zal worden voortgeborduurd op de concept richtlijn 'Spirituele zorg en existentiële crisis' die in ontwikkeling is en in de parallelsessie spirituele zorg zal worden gepresenteerd (13 november, 16.00-17.30 uur). Na een korte presentatie van de richtlijn (voor hen die niet de parallelsessie hebben bijgewoond) zal worden ingegaan op de toepassing daarvan in de praktijk. Dit zal vooral plaatsvinden naar aanleiding van een casus. Daarbij zal worden ingegaan op vragen uit de richtlijn, zoals als ‘welke spirituele thema’s spelen hier, wanneer pak je vragen op, wie gaat er op in, welke modellen zou je kunnen gebruiken, etc.’. Het zal een interactieve workshop zijn. De verantwoordelijkheid voor de leiding en invulling van deze workshop ligt bij de agora ethiek en spirituele zorg. Workshopleiders: dhr. dr. C. Leget dhr. prof. dr. H. Jochemsen
Terug naar overzicht programma